Bài tập cuối chương III
Bài tập cuối chương III - Tổng ôn tập góc và đường thẳng song song SGK Toán 7 trang 59
BÀI TẬP CUỐI CHƯƠNG III: GÓC VÀ ĐƯỜNG THẲNG SONG SONG
Tổng kết toàn diện kiến thức trọng tâm Chương III: Góc ở vị trí đặc biệt, tia phân giác, tiên đề Euclid, dấu hiệu nhận biết và tính chất của hai đường thẳng song song, quan hệ giữa tính vuông góc và tính song song, định lí toán học.
- Hai góc kề bù có tổng số đo bằng $180^\circ$.
- Hai góc đối đỉnh thì bằng nhau.
- Tia phân giác chia góc thành hai góc bằng nhau.
- Cặp góc so le trong bằng nhau hoặc đồng vị bằng nhau.
- Tiên đề Euclid: Qua một điểm ngoài đường thẳng chỉ có duy nhất một đường thẳng song song.
- Hai đường thẳng cùng song song đường thứ ba thì song song.
- \perp c, b \perp c \Rightarrow a \parallel b$.
- \parallel b, c \perp a \Rightarrow c \perp b$.
- Định lí có cấu trúc GT – KL (Nếu... thì...).
HỆ THỐNG BÀI TẬP SGK TRANG 59
Bám sát 100% sách giáo khoa Toán 7 tập 1 - Kết nối tri thức
Chứng minh rằng: Cho điểm $ và đường thẳng $ thì có duy nhất đường thẳng đi qua $ vuông góc với $, tức là nếu có hai đường thẳng đi qua $ vuông góc với $ thì chúng phải trùng nhau.
Xem lời giải chi tiết (Chứng minh phản chứng)
Chứng minh bằng phương pháp phản chứng:
Giả sử qua điểm $ có hai đường thẳng phân biệt $ và $ cùng vuông góc với đường thẳng $ ( \perp d$ và \perp d$, với \ne b$).
Theo định lí: “Hai đường thẳng phân biệt cùng vuông góc với một đường thẳng thứ ba thì chúng song song với nhau”, ta suy ra:
$ \parallel b$$
Mặt khác, theo giả thiết thì cả hai đường thẳng $ và $ đều đi qua điểm $, tức là $ và $ có điểm chung là $.
Điều này mâu thuẫn với tính chất của hai đường thẳng song song (hai đường thẳng song song là hai đường thẳng không có điểm chung nào).
Sự mâu thuẫn đó chứng tỏ giả thiết phản chứng là sai. Vậy không thể có hai đường thẳng phân biệt cùng đi qua $ và vuông góc với $.
Kết luận: Có duy nhất một đường thẳng đi qua điểm $ và vuông góc với đường thẳng $ (điều phải chứng minh).
Vẽ ba đường thẳng phân biệt , b, c$ sao cho \parallel b, b \parallel c$ và hai đường thẳng phân biệt , n$ cùng vuông góc với $. Hỏi trên hình có bao nhiêu cặp đường thẳng song song, có bao nhiêu cặp đường thẳng vuông góc?
Xem lời giải chi tiết và phân loại
1. Xác định các cặp đường thẳng song song:
- Vì \parallel b$ và \parallel c$ nên \parallel c$. Do đó, ba đường thẳng nằm ngang đôi một song song với nhau, tạo thành 3 cặp: $(a, b)$, $(b, c)$, $(a, c)$.
- Vì \perp a$ và \perp a$ ( \ne n$) nên theo định lí hai đường thẳng phân biệt cùng vuông góc với đường thẳng thứ ba, ta có \parallel n$. Tạo thành 1 cặp: $(m, n)$.
Tổng số cặp đường thẳng song song là: $3 + 1 = 4$ cặp.
2. Xác định các cặp đường thẳng vuông góc:
- Vì \parallel b \parallel c$ mà \perp a$ nên đường thẳng $ cũng vuông góc với $ và $ ( \perp b, m \perp c$). Vậy $ vuông góc với cả 3 đường nằm ngang, tạo thành 3 cặp: $(m, a)$, $(m, b)$, $(m, c)$.
- Tương tự, vì \parallel b \parallel c$ mà \perp a$ nên đường thẳng $ cũng vuông góc với $ và $ ( \perp b, n \perp c$). Vậy $ vuông góc với cả 3 đường nằm ngang, tạo thành 3 cặp: $(n, a)$, $(n, b)$, $(n, c)$.
Tổng số cặp đường thẳng vuông góc là: $3 + 3 = 6$ cặp.
Cho Hình 3.50, trong đó hai tia , By$ nằm trên hai đường thẳng song song. Chứng minh rằng $\widehat{C} = \widehat{A} + \widehat{B}$.
Xem lời giải chi tiết (Kẻ đường phụ)
Kẻ tia $ song song với tia $ (hướng cùng phía với hai tia $ và $).
Vì \parallel By$ nên ta cũng có \parallel By$ (hai đường thẳng cùng song song với đường thẳng thứ ba).
-
Vì \parallel Cz$ nên hai góc so le trong bằng nhau:
$\widehat{ACz} = \widehat{xAC}$ (tức $\widehat{C_1} = \widehat{A}$). -
Vì \parallel Cz$ nên hai góc so le trong bằng nhau:
$\widehat{zCB} = \widehat{yBC}$ (tức $\widehat{C_2} = \widehat{B}$).
Vì tia $ nằm bên trong góc $\widehat{ACB}$ nên:
$$\widehat{ACB} = \widehat{ACz} + \widehat{zCB}$$
Thay các đẳng thức trên vào, ta được:
$$\widehat{C} = \widehat{A} + \widehat{B}$$
Vậy ta có điều phải chứng minh.
Cho Hình 3.51, trong đó $ và '$ là hai tia đối nhau.
a) Tính tổng số đo ba góc $\widehat{O_1}, \widehat{O_2}, \widehat{O_3}$.
Gợi ý: $\widehat{O_1} + \widehat{O_2} + \widehat{O_3} = (\widehat{O_1} + \widehat{O_2}) + \widehat{O_3}$, trong đó $\widehat{O_1} + \widehat{O_2} = \widehat{x'Oy}$; $\widehat{x'Oy}, \widehat{yOx}$ là hai góc kề bù.
b) Cho $\widehat{O_1} = 60^\circ, \widehat{O_3} = 70^\circ$. Tính $\widehat{O_2}$.
Xem lời giải chi tiết
a) Tính tổng số đo ba góc:
Theo gợi ý, vì tia $ nằm giữa hai tia '$ và $ nên:
$$\widehat{O_1} + \widehat{O_2} = \widehat{x'Oz} + \widehat{zOy} = \widehat{x'Oy}$$
Do $ và '$ là hai tia đối nhau nên $\widehat{x'Oy}$ và $\widehat{yOx}$ (tức $\widehat{O_3}$) là hai góc kề bù:
$$\widehat{x'Oy} + \widehat{yOx} = 180^\circ$$
Vậy tổng số đo ba góc là:
$$\widehat{O_1} + \widehat{O_2} + \widehat{O_3} = (\widehat{O_1} + \widehat{O_2}) + \widehat{O_3} = \widehat{x'Oy} + \widehat{O_3} = 180^\circ$$
b) Tính số đo góc $\widehat{O_2}$:
Từ kết quả câu a, ta có:
$$\widehat{O_1} + \widehat{O_2} + \widehat{O_3} = 180^\circ$$
Thay $\widehat{O_1} = 60^\circ$ và $\widehat{O_3} = 70^\circ$ vào đẳng thức:
$$60^\circ + \widehat{O_2} + 70^\circ = 180^\circ \iff \widehat{O_2} + 130^\circ = 180^\circ$$
Suy ra:
$$\widehat{O_2} = 180^\circ - 130^\circ = 50^\circ$$
Kết luận: $\widehat{O_2} = 50^\circ$.
Cho Hình 3.52, biết $\widehat{xOy} = 120^\circ, \widehat{yOz} = 110^\circ$. Tính số đo góc $\widehat{zOx}$.
Xem lời giải chi tiết (2 cách giải)
Cách 1: Theo gợi ý của SGK (Kẻ tia đối):
Kẻ tia $ là tia đối của tia $.
Khi đó, $\widehat{xOy}$ và $\widehat{xOt}$ là hai góc kề bù nên:
$$\widehat{xOt} = 180^\circ - \widehat{xOy} = 180^\circ - 120^\circ = 60^\circ$$
Tương tự, $\widehat{yOz}$ và $\widehat{zOt}$ là hai góc kề bù nên:
$$\widehat{zOt} = 180^\circ - \widehat{yOz} = 180^\circ - 110^\circ = 70^\circ$$
Vì tia $ nằm giữa hai tia $ và $ nên:
$$\widehat{zOx} = \widehat{xOt} + \widehat{zOt} = 60^\circ + 70^\circ = 130^\circ$$
Cách 2: Sử dụng tổng các góc xung quanh một điểm:
Tổng số đo các góc không có điểm trong chung xung quanh một điểm bằng $360^\circ$:
$$\widehat{xOy} + \widehat{yOz} + \widehat{zOx} = 360^\circ$$
$$\iff 120^\circ + 110^\circ + \widehat{zOx} = 360^\circ \iff 230^\circ + \widehat{zOx} = 360^\circ$$
Suy ra:
$$\widehat{zOx} = 360^\circ - 230^\circ = 130^\circ$$
Đáp số: $\widehat{zOx} = 130^\circ$.